درمان اسهال شدید در بزرگسالان و کودکان شامل جایگزینی آب و الکترولیتهای ازدسترفته، تنظیم رژیم غذایی و در صورت نیاز استفاده از دارو میباشد. در شرایط حاد، مشاوره با پزشک ضروری است.
اگرچه بسیاری از موارد اسهال خفیف هستند و طی چند روز بهبود پیدا میکنند، اما در موارد شدید، اسهال میتواند به کمآبی شدید بدن، ضعف و حتی بستری شدن منجر شود. در ادامه این مطلب، به بررسی علل، علائم، روشهای پیشگیری و درمان اسهال شدید میپردازیم.
اسهال شدید به حالتی گفته میشود که فرد بیش از سه بار در روز مدفوع شل یا آبکی دفع کند و این وضعیت با علائم دیگری مانند دلدرد، نفخ، حالت تهوع یا کمآبی همراه باشد.
این مشکل میتواند بهصورت حاد (کوتاهمدت)، مداوم (چند هفته) یا مزمن (بیش از چهار هفته) بروز کند. اسهال شدید نه تنها باعث ناراحتی جسمی میشود، بلکه میتواند به کمآبی خطرناک، بهویژه در کودکان و سالمندان، منجر شود. شناخت دقیق این عارضه و علل آن، اولین قدم برای درمان مؤثر است.
اسهال را میتوان بر اساس مدت زمان و شدت آن به سه دسته تقسیم کرد:
اسهال حاد: این نوع اسهال بهصورت ناگهانی بروز میکند و معمولاً ۱ تا ۲ روز طول میکشد. اغلب به دلیل عفونتهای ویروسی، باکتریایی یا مصرف غذای آلوده ایجاد میشود و در بسیاری از موارد بدون درمان خاصی بهبود مییابد.
اسهال مداوم: این نوع اسهال بین ۲ تا ۴ هفته ادامه دارد و ممکن است به دلیل مشکلات گوارشی یا عفونتهای مقاومتر ایجاد شود.
اسهال مزمن: اسهال مزمن بیش از ۴ هفته طول میکشد و معمولاً نشانهای از بیماریهای زمینهای مانند سندرم روده تحریکپذیر (IBS)، بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو است.
اسهال شدید معمولاً با علائم زیر همراه است:
مدفوع شل و آبکی
دلدرد یا کرامپهای شکمی
نفخ و احساس فشار در شکم
حالت تهوع و استفراغ
تب (در موارد عفونی)
احساس نیاز فوری به اجابت مزاج
کاهش اشتها
در موارد شدیدتر، علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:
وجود خون یا مخاط در مدفوع
تب بالا (بیش از ۳۸.۳ درجه سانتیگراد)
کاهش وزن ناخواسته
علائم کمآبی مانند خشکی دهان، کاهش ادرار، گیجی یا خستگی شدید
این علائم میتوانند نشاندهنده یک وضعیت جدی باشند و نیاز به رسیدگی فوری پزشکی دارند.
درک علل اسهال شدید برای انتخاب درمان مناسب ضروری است. برخی از شایعترین علل عبارتند از:
ویروسی: ویروسهایی مانند نوروویروس و روتاویروس شایعترین علل اسهال حاد هستند. این ویروسها معمولاً از طریق آب یا غذای آلوده منتقل میشوند.
باکتریایی: باکتریهایی مانند سالمونلا، اشرشیاکلی (E. coli)، شیگلا و کمپیلوباکتر میتوانند از طریق مصرف غذای فاسد یا آب آلوده باعث اسهال شوند.
انگلی: انگلهایی مانند ژیاردیا یا کرم قلابدار میتوانند باعث اسهال مداوم یا مزمن شوند.
.
سندرم روده تحریکپذیر (IBS): این بیماری میتواند باعث دورههای متناوب اسهال و یبوست شود.
بیماریهای التهابی روده: بیماری کرون و کولیت اولسراتیو از دلایل شایع اسهال مزمن هستند.
بیماری سلیاک: عدم تحمل گلوتن میتواند باعث اسهال مزمن شود.
مصرف غذاهای تحریککننده: غذاهای چرب، تند یا پرفیبر میتوانند باعث تحریک روده و اسهال شوند.
داروها: مصرف طولانیمدت آنتیبیوتیکها، ملینها یا داروهای خاص میتواند تعادل باکتریهای روده را مختل کند.
شیرینکنندههای مصنوعی: موادی مانند سوربیتول که در آدامسها و نوشیدنیهای بدون قند یافت میشوند، میتوانند اثر ملین داشته باشند.
.
استرس و اضطراب میتواند حرکات روده را افزایش دهد و باعث اسهال شود.
پرکاری تیروئید میتواند متابولیسم بدن را تسریع کرده و باعث اسهال شود.
اسهال در زمان مسافرت معمولاً به دلیل مصرف آب یا غذای آلوده در کشورهای در حال توسعه رخ میدهد.
شاید بخوانید: بهترین آمپول تقویت سیستم ایمنی بدن
.
اگرچه بسیاری از موارد اسهال حاد خودبهخود بهبود مییابند، برخی شرایط نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند. در صورت مشاهده علائم زیر، حتماً با یک متخصص گوارش یا پزشک داخلی مشورت کنید:
اسهال بیش از ۲ روز
تب بالا (بیش از ۳۸.۳ درجه سانتیگراد) یا تب مداوم بیش از ۲۴ ساعت
وجود خون یا مخاط در مدفوع
درد شدید شکمی
علائم کمآبی مانند کاهش ادرار، خشکی دهان، گیجی یا ضربان قلب سریع
اسهال پس از سفر به کشورهای خارجی
کاهش وزن ناخواسته
برای کودکان، علائم کمآبی مانند کاهش تعداد پوشک خیس، بیحالی یا گریه بدون اشک نیاز به توجه فوری دارند.
درمان اسهال شدید به علت زمینهای، شدت علائم و شرایط بیمار بستگی دارد. در ادامه، به روشهای علمی و مؤثر برای مدیریت و درمان این عارضه میپردازیم.
درمان اصلی اسهال، جبران آب و املاح از دسترفته است:
موز: این میوه به دلیل داشتن پتاسیم و هضم آسان، به سفت شدن مدفوع کمک میکند.
برنج سفید: برنج ساده و بدون ادویه، کربوهیدراتهای قابلهضم را تأمین میکند.
سیبزمینی آبپز: منبع خوبی برای انرژی و کمک به قوام مدفوع.
نان تست یا کراکر: غلات تصفیهشده به کاهش تحریک روده کمک میکنند.
ماست پروبیوتیک: ماست ساده و بدون شکر حاوی باکتریهای مفید برای تعادل فلور روده است.
دمنوشهای گیاهی: چای بابونه یا نعناع اثرات تسکیندهنده بر سیستم گوارش دارند.
.
غذاهای چرب و تند: این غذاها میتوانند روده را تحریک کنند.
محصولات لبنی: به جز ماست پروبیوتیک، محصولات لبنی ممکن است هضم را دشوار کنند.
غذاهای پرفیبر: سبزیجات خام، میوههای تازه و غلات کامل میتوانند حرکات روده را افزایش دهند.
کافئین و الکل: این مواد ادرارآور هستند و خطر کمآبی را افزایش میدهند.
شیرینکنندههای مصنوعی: موادی مانند سوربیتول میتوانند اثر ملین داشته باشند.
.
در مواردی که اسهال شدید به دلیل عفونت یا بیماریهای خاص ایجاد شده باشد، پزشک ممکن است داروهای خاصی تجویز کند:
لوپرامید (Loperamide): این دارو با کاهش حرکات روده به کنترل اسهال کمک میکند، اما نباید در موارد اسهال خونی یا تب بالا استفاده شود.
بیسموت سابسالیسیلات: این دارو میتواند علائم اسهال و دلدرد را کاهش دهد.
آنتیبیوتیکها: در صورت اسهال باکتریایی (مانند عفونت ناشی از سالمونلا یا شیگلا)، آنتیبیوتیکهایی مانند سیپروفلوکساسین یا ریفاکسمین تجویز میشوند.
داروهای ضد انگلی: برای اسهال ناشی از انگلها، داروهایی مانند یدوکینول یا مترونیدازول استفاده میشوند.
پروبیوتیکها: مکملهای پروبیوتیک میتوانند به بازگرداندن تعادل باکتریهای روده کمک کنند.
هشدار: مصرف خودسرانه داروها، بهویژه آنتیبیوتیکها، میتواند خطرناک باشد و مقاومت دارویی ایجاد کند. همیشه طبق دستور پزشک عمل کنید.
.
درمان فوری اسهال شدید در وهله اول بر جبران آب و الکترولیتهای از دسترفته متمرکز است، زیرا خطرناکترین عارضه آن کمآبی بدن (Dehydration) است.
برای اسهال بزرگسالان چی خوبه؟ مصرف مداوم مایعات، بهویژه محلولهای ORS (او آر اس)، سوپهای رقیق و آبمیوه طبیعی بدون شکر برای بازگرداندن تعادل نمک و مواد معدنی ضروری است. همزمان باید رژیم غذایی را به سمت غذاهای ملایم و قابض تغییر داد؛ مصرف کته سفید کمچرب، ماست پروبیوتیک، موز، سیبزمینی آبپز و نان تست خشک توصیه میشود، در حالی که باید اکیداً از مصرف کافئین، لبنیات شیرین، غذاهای پرادویه و چرب پرهیز کرد تا التهاب روده کاهش یابد.
داروی اسهال بزرگسالان چیست؟ در کنار اقدامات تغذیهای، استفاده از داروهای بدون نسخه مانند لوپرامید (برای کاهش حرکات روده) یا بیسموت سابسالیسیلات میتواند به کنترل علائم کمک کند، اما نکته حیاتی اینجاست که اگر اسهال همراه با تب بالا، درد شدید شکمی یا مشاهده خون در مدفوع باشد، نباید سرخود از داروهای ضد اسهال استفاده کرد زیرا ممکن است دفع باکتریها یا سموم را متوقف کند.
اگر اسهال بیش از ۴۸ ساعت ادامه یافت یا علائم کمآبی شدید (مانند سرگیجه و خشکی شدید دهان) ظاهر شد، مراجعه فوری به پزشک برای دریافت سرم تراپی یا آنتیبیوتیکهای تخصصی الزامی است.
.
اسهال در کودکان میتواند به سرعت به کمآبی منجر شود، بنابراین درمان آن نیازمند توجه ویژه است:
محلول ORS: این محلول برای جبران مایعات ازدسترفته در کودکان بسیار مؤثر است. دوز دقیق باید توسط پزشک تعیین شود.
تداوم تغذیه با شیر مادر یا شیر خشک: تغذیه منظم برای تأمین مواد مغذی و مایعات ضروری است.
مایعات سبک: آب، آبمیوههای رقیقشده یا آبگوشت سبک میتوانند به هیدراتاسیون کمک کنند.
رژیم BRAT: این رژیم شامل موز، برنج، سس سیب و نان تست است و به دلیل هضم آسان برای کودکان مناسب است.
پروبیوتیکها: پروبیوتیکهای مخصوص کودکان میتوانند به کاهش شدت و مدت اسهال کمک کنند.
در صورت مشاهده علائم کمآبی مانند بیحالی، کاهش ادرار یا گریه بدون اشک، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
.
در کنار روشهای علمی، برخی درمانهای خانگی و سنتی نیز میتوانند به تسکین علائم کمک کنند، اما باید با احتیاط و پس از مشورت با پزشک استفاده شوند:
دمنوش بابونه: این دمنوش به دلیل خواص ضدالتهابی و آرامبخش، میتواند به کاهش دلدرد کمک کند.
دمنوش نعناع: نعناع میتواند کرامپهای شکمی را تسکین دهد.
خاکشیر: در طب سنتی، خاکشیر بهعنوان یک ماده تسکیندهنده برای اسهال شناخته میشود.
عسل: عسل به دلیل خواص ضدباکتریایی ممکن است در برخی موارد به بهبود کمک کند.
هشدار: قبل از استفاده از درمانهای سنتی، با پزشک مشورت کنید، زیرا برخی مواد ممکن است با داروها تداخل داشته باشند یا برای همه افراد مناسب نباشند.
.
پیشگیری از اسهال شدید به رعایت نکات بهداشتی و سبک زندگی سالم بستگی دارد:
شستشوی منظم دستها: شستن دستها قبل از غذا و بعد از استفاده از سرویس بهداشتی از انتقال میکروبها جلوگیری میکند.
مصرف آب و غذای سالم: از آب تصفیهشده استفاده کنید و غذاها را کاملاً بپزید.
اجتناب از غذاهای پرخطر: از مصرف غذاهای خام یا نپخته در رستورانهای غیرمطمئن خودداری کنید.
مدیریت استرس: استرس میتواند باعث تحریک روده شود، بنابراین تکنیکهای آرامسازی مانند یوگا یا مدیتیشن را امتحان کنید.
واکسیناسیون: واکسنهایی مانند واکسن روتاویروس برای کودکان میتواند از اسهال ویروسی پیشگیری کند.
.
ست سرم میناسرنگ با طراحی مهندسیشده، کاملاً استریل، یکبار مصرف و بستهبندی باکیفیت، گزینهای مطمئن برای اجرای درمانهای فوری در کلینیکها، داروخانهها، اورژانسها و مراکز درمانی است. بهرهگیری از بهترین مواد اولیه و دستگاههای تماماتوماتیک، باعث شده تا انتقال مایعات با حداکثر دقت و ایمنی انجام گیرد.
برای خرید ست سرم و دریافت اطلاعات بیشتر به بخش فروشگاه سایت مراجعه کرده یا با مشاوران ما تماس بگیرید.
