مدیریت صحیح سرنگهای استفادهشده یکی از مهمترین جنبههای ایمنی در حوزه پزشکی و مراقبتهای بهداشتی است. سرنگها و سرسوزنهای یکبارمصرف، ابزارهای حیاتی در درمان بیماریها هستند، اما دفع نادرست آنها میتواند خطرات جدی مانند انتقال بیماریهای عفونی، آسیبهای جسمی و آلودگی محیط زیست را به دنبال داشته باشد.
.
سرنگهای استفادهشده ممکن است حامل عوامل بیماریزا مانند ویروسهای هپاتیت B، هپاتیت C و HIV باشند. دفع نادرست این ابزارها، چه در بیمارستانها و چه در خانه، میتواند عواقب خطرناکی داشته باشد.
برای مثال، سرسوزنهای رهاشده در زبالههای معمولی ممکن است به کارگران خدمات شهری یا افرادی که بهطور تصادفی با آنها تماس پیدا میکنند، آسیب برسانند.
طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO)، سالانه بیش از 16 میلیارد تزریق در جهان انجام میشود و مدیریت نادرست زبالههای پزشکی میتواند به شیوع بیماریهای عفونی منجر شود.
علاوه بر خطرات بهداشتی، سرنگها و سرسوزنهای یکبارمصرف که از پلاستیک و فلز ساخته شدهاند، در صورت دفع نادرست میتوانند به محیطزیست آسیب برسانند.
این مواد ممکن است سالها در طبیعت باقی بمانند و به اکوسیستم صدمه بزنند. بنابراین، دفع ایمن سرنگها یک مسئولیت مشترک است که نیازمند رعایت پروتکلهای دقیق و آگاهی عمومی است.
به هر نوع آسیب دیدگی یا سوراخ شدن پوست توسط سوزن را نیدل استیک (Needle Stick Injury) یا زخم سر سوزن میگویند که یکی از شایعترین خطرات مرتبط با سرنگهای استفادهشده است. این آسیب زمانی رخ میدهد که سرسوزن بهطور تصادفی پوست را سوراخ کند، که میتواند در محیطهای پزشکی یا حتی خانگی اتفاق بیفتد.
طبق مطالعات، خطر انتقال هپاتیت B از طریق نیدلاستیک حدود 30%، هپاتیت C حدود 1-2% و HIV حدود 0.3% است. این آمار نشاندهنده اهمیت رعایت اقدامات ایمنی است.
برای پیشگیری از نیدلاستیک، باید از دست زدن مستقیم به سرسوزنهای استفادهشده خودداری کرد. هرگز نباید سرسوزن را خم یا شکاند، زیرا این کار خطر آسیب را افزایش میدهد.
در صورت افتادن سرسوزن روی سطح، باید با استفاده از انبرک ایمنی یا آهنربای کوچک آن را برداشت و مستقیماً در سیفتیباکس قرار داد. همچنین، استفاده از دستکشهای یکبارمصرف (مانند لاتکس، وینیل یا نیتریل) در تمام مراحل کار با سرنگ توصیه میشود تا از خراشیدگیهای اتفاقی جلوگیری شود.
.
سیفتیباکسها (Safety Box) ابزارهای استاندارد و ضروری برای دفع ایمن سرنگها و سرسوزنها هستند. این ظروف که مطابق با استانداردهای بینالمللی مانند ISO 23907 طراحی شدهاند، ویژگیهایی مانند مقاومت در برابر سوراخشدگی، درپوش قفلشونده و برچسب هشدار دارند.
سیفتیباکسها در اندازههای مختلف (1 لیتری، 3 لیتری، 5 لیتری، 7 لیتری و 12 لیتری) تولید میشوند و برای استفاده در بیمارستانها، کلینیکها و حتی منازل مناسباند.
برای استفاده صحیح از سیفتیباکس، نکات زیر را رعایت کنید:
نصب مناسب: سیفتیباکس را در نزدیکی محل تزریق و دور از مسیر رفتوآمد نصب کنید.
عدم پر کردن بیشازحد: هنگامی که سهچهارم ظرفیت سیفتیباکس پر شد، آن را تعویض کنید.
قفل کردن درب: پس از پر شدن، درب سیفتیباکس را محکم کنید و آن را برای امحای نهایی به مراکز مجاز ارسال کنید.
مطالعه دستورالعمل: پیش از استفاده، دستورالعمل سیفتیباکس را بهدقت بخوانید.
هرگز از ظروف شیشهای مانند بطریهای شیشهای برای دفع سرنگ استفاده نکنید، زیرا این ظروف ممکن است شکسته شوند و خطر نیدلاستیک را افزایش دهند.
.
بسیاری از افراد، مانند بیماران دیابتی که از سرنگ انسولین استفاده میکنند، نیاز به دفع سرنگ در خانه دارند. در چنین مواردی، رعایت اصول ایمنی حیاتی است.
اگر سیفتیباکس در دسترس نیست، میتوان از ظروف پلاستیکی مقاوم با درپوش محکم (مانند بطریهای شوینده) استفاده کرد. مراحل دفع ایمن در خانه عبارتند از:
جمعآوری سرنگها: سرنگ و سرسوزن را بدون جدا کردن سرسوزن در ظرف مقاوم قرار دهید.
برچسبگذاری: پس از پر شدن ظرف، آن را با برچسب “زباله تیز و برنده” مشخص کنید.
تحویل به مراکز مجاز: با مراکز بهداشت یا داروخانههای محلی هماهنگ کنید تا سرنگها را برای دفع ایمن تحویل دهید.
توجه: هرگز سرنگها را در زبالههای معمولی یا بازیافتی نیندازید، زیرا این کار میتواند به دیگران آسیب برساند.
.
بررسی محل سرسوزن: اگر سرسوزن بهصورت ناایمن رها شده است، با احتیاط و با استفاده از انبرک ایمنی یا آهنربا آن را بردارید. هرگز از دست بدون دستکش استفاده نکنید.
استفاده از دستکش: همیشه از دستکشهای یکبارمصرف (نایلونی، لاتکس، وینیل یا نیتریل) استفاده کنید تا از خراشیدگی جلوگیری شود.
قرار دادن در سیفتیباکس: سرنگ و سرسوزن را بلافاصله در سیفتیباکس قرار دهید. درب ظرف را در زمانی که تزریقی انجام نمیشود، موقتاً محکم کنید.
تعویض سیفتیباکس: وقتی سهچهارم ظرف پر شد، آن را با سیفتیباکس جدید جایگزین کنید و درب آن را قفل کنید.
دفع دستکشها: پس از هر تزریق، دستکشها را در کیسه زباله پزشکی بیندازید و هرگز آنها را روی سطوح یا در زبالههای معمولی قرار ندهید.
شستوشوی دستها: دستها را با آب گرم و صابون بشویید و کاملاً خشک کنید.
ضدعفونی سطوح: پس از چند تزریق، سطوح مورد استفاده را با پد الکلی استریل کنید.
.
در صورت وقوع نیدل استیک، اقدامات زیر را فوراً انجام دهید:
محل آسیب را با آب و صابون بشویید.
به مراکز درمانی مراجعه کنید تا اقدامات پروفیلاکسی (پیشگیری پس از مواجهه) ظرف 72 ساعت انجام شود.
هرگونه خراشیدگی را جدی بگیرید، زیرا ممکن است خطر انتقال بیماریهای عفونی وجود داشته باشد.
.
آموزش کادر درمان و بیماران در مورد دفع ایمن سرنگها، نقش کلیدی در کاهش خطرات دارد. بیمارستانها باید برنامههای آموزشی منظم برگزار کنند و بیماران خانگی را از روشهای ایمن مطلع سازند.
همچنین، فناوریهای نوین مانند سرنگهای خودتخریب و دستگاههای امحای سرسوزن میتوانند خطرات را کاهش دهند. شرکتهای ایرانی مانند ورید و آوا پزشک در تولید سرنگهای ایمن و سیفتیباکسهای باکیفیت پیشرو هستند.
.
دفع ایمن سرنگهای استفادهشده، یک مسئولیت همگانی است که با رعایت اصول ساده میتوان از خطرات بهداشتی و زیستمحیطی جلوگیری کرد.
با استفاده از سیفتیباکس، رعایت پروتکلهای ایمنی و افزایش آگاهی، میتوانیم جامعهای سالمتر بسازیم. بیایید با اشتراک این اطلاعات و عمل به آنها، به آیندهای ایمنتر کمک کنیم. نظرات و تجربیات خود را با ما در میان بگذارید تا با هم برای بهبود مدیریت زبالههای پزشکی تلاش کنیم.
