نمونهگیری از خون، که اغلب به عنوان خونگیری شناخته میشود، یکی از مراحل کلیدی در تشخیص پزشکی است.
این فرآیند نه تنها نیازمند دانش دقیق از آناتومی عروق است، بلکه رعایت استانداردهای بهداشتی و ایمنی برای جلوگیری از خطاها و عوارض ضروری است. در ادامه این مقاله، به بررسی تکنیکهای اصلی نمونهگیری از رگ می پردازیم.
.
نمونهگیری خون بر اساس نوع آزمایش، شرایط بیمار و حجم مورد نیاز خون، به روشهای مختلفی تقسیم میشود. که عبارتند از:
خونگیری وریدی، که اغلب از وریدهای سطحی مانند ورید کوبیتال میانی در بازو انجام میشود، رایجترین تکنیک است. این روش با بستن گارو در قسمت فوقانی بازو آغاز میشود تا وریدها برجسته شوند، سپس سوزن وارد ورید شده و خون جمعآوری میگردد. دو ابزار اصلی در این تکنیک عبارتند از سرنگ و لوله خلأ (ونوجکت).
در استفاده از سرنگ، حجم خون توسط اپراتور کنترل میشود، اما لوله خلأ با ایجاد مکش خودکار، احتمال آلودگی را کاهش میدهد و حجم دقیقتری ارائه میکند. این روش برای بیماران با رگهای قابل دسترسی ایدهآل است، اما ممکن است در افراد چاق یا سالمند چالشبرانگیز باشد.
خونگیری شریانی معمولاً از شریان رادیال در مچ دست انجام میشود و برای آزمایشهایی مانند تحلیل گازهای خونی (ABG) که سطوح اکسیژن و دیاکسید کربن را ارزیابی میکنند، کاربرد دارد.
این تکنیک نیازمند دانش عمیق از آناتومی است، زیرا شریانها عمیقتر قرار دارند و خطر خونریزی بیشتری وجود دارد. سوزن با زاویه مناسب وارد شریان میشود و خون به دلیل فشار بالا به طور طبیعی وارد سرنگ میگردد.
پیش از انجام، تست آلن برای بررسی جریان خون جانبی ضروری است تا از عوارض مانند ایسکمی جلوگیری شود. این روش اغلب توسط پزشکان یا پرستاران مجرب انجام میگیرد و برای بیماران با اختلالات تنفسی حیاتی است.
خونگیری فرآیندی است که در آن نمونه خون از یک رگ سطحی گرفته میشود. هدف اصلی آن انجام آزمایشهای تشخیصی است. بهترین رگ برای این کار معمولاً ورید کوبیتال میانی در ناحیه جلوی آرنج است، زیرا بزرگ، قابلدسترس و کمخطرتر است.
1. آمادهسازی ابزار
قبل از شروع، فرد خونگیر باید تمام وسایل را آماده کند:
سوزن، سرنگ یا سیستم وکیوم، گارو، پد الکلی، پنبه یا گاز استریل، لولههای آزمایش.
2. معرفی به بیمار و بررسی اطلاعات
ابتدا بیمار را با احترام خطاب میکنیم، علت خونگیری را توضیح میدهیم، سپس اطلاعات هویتی را برای جلوگیری از اشتباه چک میکنیم.
3. قرار دادن بیمار در وضعیت مناسب
بازوی بیمار باید راحت و بدون انقباض باشد. بیمار میتواند نشسته یا خوابیده باشد.
4. بستن گارو
یک بند کشی شبیه به تسمه بالاتر از محل خونگیری بسته میشود تا جریان خون در رگ کمی متوقف شده و رگ برجستهتر شود.
5. پیدا کردن رگ
رگ با لمس کردن پیدا میشود. رگ مناسب باید حالت فنری و ارتجاعی داشته باشد.
6. ضدعفونی
محل انتخاب شده با یک پد الکلی از مرکز به اطراف پاک میشود تا آلودگی از بین برود. مهم است که محل تمیز شده پس از آن لمس نشود.
7. ورود سوزن
سوزن با زاویه مناسب (حدود 15–30 درجه) وارد رگ میشود. نوک سوزن رو به بالا است.
8. جمعآوری نمونه
خون وارد سرنگ یا لولههای مخصوص میشود. اگر سیستم وکیومی استفاده شود، خودبهخود خون وارد لوله میشود.
9. باز کردن گارو
پس از شروع جریان خون، گارو باز میشود تا از اختلال در ترکیبات نمونه خون جلوگیری شود.
10. خروج سوزن
پس از اتمام خونگیری، سوزن به آرامی خارج میشود و محل خونگیری با پنبه تمیز کمی فشار داده میشود.
11. برچسب زدن نمونه
نام بیمار، تاریخ و نوع نمونه فوراً بر روی لوله نوشته میشود.
خونگیری مویرگی، که اغلب از نوک انگشت یا پاشنه پا (در نوزادان) انجام میشود، برای آزمایشهای سریع مانند اندازهگیری قند خون یا گروه خونی مناسب است.
در این تکنیک، با استفاده از لانست، سوراخ کوچکی ایجاد شده و قطرات خون جمعآوری میگردد. این روش درد کمتری دارد و نیاز به تجهیزات پیچیدهای ندارد، اما حجم نمونه محدود است و ممکن است نتایج تحت تأثیر عوامل خارجی مانند دما قرار گیرد.
برای جلوگیری از آلودگی، محل باید با الکل ضدعفونی شود و اولین قطره خون دور ریخته گردد تا نمونه دقیقتری به دست آید.
هر کدام از این سه روش اصلی کاربردهای خاص خود را دارند. انتخاب روش مناسب میتواند دقت نتایج آزمایش را افزایش دهد و خطر آلودگی یا خطا را کاهش دهد. برای مثال، در آزمایشهای روتین مانند بررسی سطح قند یا کلسترول، روش وریدی ترجیح داده میشود، در حالی که برای ارزیابی گازهای خونی، روش شریانی مناسبتر است.
.
ورید کوبیتال میانی (Median Cubital Vein) یکی از مهمترین رگهای سطحی در ناحیه جلوی آرنج است که بین دو ورید سفالیک و بازیلیک قرار دارد. این رگ به دلیل دسترسی آسان، قطر مناسب و ثبات موقعیت، بهعنوان بهترین گزینه برای نمونهگیری خون (Phlebotomy) و تزریقهای وریدی به شمار میرود.
انتخاب این ورید دارای مزایای علمی و عملی متعددی است:
قطر مناسب: نسبت به برخی رگها بزرگتر و پایدارتر است.
کاهش احتمال درد و آسیب: چون فاصله بیشتری با اعصاب و شریانها دارد.
دسترسی ساده و سریع: در بیشتر افراد به راحتی قابل مشاهده و لمس است.
احتمال کمتر هماتوم: به دلیل پایداری نسبی رگ در زیر پوست.
.
در جدول زیر به مقایسه سه روش نمونه گیری از خون پرداختیم:
| روش نمونهگیری | محل انجام | موارد کاربرد | مزایا | معایب |
|---|---|---|---|---|
| وریدی | وریدهای سطحی بازو (معمولاً کوبیتال میانی) | اغلب آزمایشهای خون روتین | حجم خون کافی، دقت بالا، مناسب برای بیشتر تستها | درد و اضطراب بیمار، احتمال کبودی |
| شریانی | شریان مچ دست یا شریانهای عمقی | بررسی گازهای خون (ABG)، اختلالات تنفسی و متابولیک | نتایج دقیق برای تحلیل اسید-باز و تنفس | دردناکتر، نیازمند مهارت بیشتر، خطر خونریزی |
| مویرگی | نوک انگشت، پاشنه پا در نوزادان | آزمایشهای کمحجم مثل قند خون یا هموگلوبین | سریع، آسان، کمدرد، مناسب کودکان | حجم خون محدود، دقت کمتر نسبت به وریدی |
رعایت نکات ایمنی و بهداشتی در خونگیری، هم برای بیمار و هم برای کادر درمان ضروری است:
بیمار باید پیش از نمونهگیری چند دقیقه استراحت کند تا اضطراب کاهش یابد.
در صورت نیاز به آزمایش ناشتا، باید زمان لازم برای ناشتا بودن رعایت شود.
محل خونگیری باید حتماً با مواد ضدعفونیکننده پاک شود.
پس از اتمام خونگیری، فشار ملایم روی محل ورود سوزن از کبودی و خونمردگی جلوگیری میکند.
کارشناسان باید هویت بیمار و نوع آزمایش را با دقت بررسی کنند تا خطایی در ثبت نمونه رخ ندهد.
.
کبودی یا هماتوم پس از خونگیری اغلب به دلیل نشت خون به بافتهای اطراف رخ میدهد. عوامل مؤثر شامل عدم فشار کافی بر محل پس از نمونهگیری، پارگی رگ، یا لباسهای تنگ هستند. برای درمان، کمپرس سرد در ساعات اولیه و سپس گرم پس از ۲۴ ساعت توصیه میشود.
این عارضه معمولاً بیخطر است و ظرف چند روز برطرف میگردد، اما در صورت تداوم، مشاوره پزشکی لازم است.
.
زمان نمونهگیری بسته به نوع آزمایش متفاوت است. برای آزمایشهایی مانند قند خون ناشتا، صبح زود توصیه میشود، اما بسیاری از آزمایشها در هر ساعتی قابل انجام هستند. رعایت شرایط ناشتا یا زمانبندی خاص میتواند دقت نتایج را افزایش دهد.
.
در کنار تکنیکهای علمی خونگیری، انتخاب ابزار مناسب اهمیت ویژهای دارد. یکی از شرکتهای پیشرو در این زمینه، مینا سرنگ رودسر است که از سال ۱۳۷۹ با بهرهگیری از فناوریهای نوین و مواد اولیه مرغوب، فعالیت خود را در تولید انواع سرنگ یکبارمصرف پزشکی آغاز کرده است.
اگر به دنبال سرنگهایی مطمئن، استریل و متفاوت برای فرآیندهای حساس مانند خونگیری و نمونهبرداری هستید، محصولات مینا سرنگ میتوانند انتخابی هوشمندانه و قابل اعتماد باشند. برای کسب اطلاعات بیشتر و خرید سرنگ به بخش فروشگاه سایت مراجعه کرده یا با مشاوران ما تماس بگیرید.
