واکسیناسیون یکی از مهمترین دستاوردهای علم پزشکی در قرن اخیر است که جان میلیونها کودک را از ابتلا به بیماریهای خطرناک نجات داده است. نوزادان از بدو تولد بهتدریج در معرض مجموعهای از واکسنها قرار میگیرند که سیستم ایمنی آنها را برای مقابله با بیماریهای عفونی آماده میکند.
هرچند واکسنها کاملاً ایمن و ضروری هستند، اما تزریق آنها میتواند عوارض موقتی مانند تب، بیقراری یا درد در محل تزریق ایجاد کند. آگاهی والدین از مراقبتهای پس از واکسیناسیون نقش مهمی در کاهش این عوارض و آرامش خاطر خانواده دارد.
.
سیستم ایمنی نوزاد در ماههای اول زندگی هنوز کامل نشده و توانایی مقابله با بسیاری از عوامل بیماریزا را ندارد.
واکسنها با تحریک ایمنی بدن، نوزاد را در برابر بیماریهایی چون دیفتری، کزاز، سیاهسرفه، فلج اطفال، سرخک و بسیاری دیگر محافظت میکنند. اجرای دقیق برنامه واکسیناسیون نه تنها سلامت فردی کودک را تضمین میکند، بلکه به ایجاد ایمنی جمعی در جامعه نیز کمک میکند و احتمال شیوع بیماریهای خطرناک را کاهش میدهد.
وزارت بهداشت ایران یک تقویم مشخص برای واکسیناسیون نوزادان ارائه کرده است. در این برنامه، نوزادان از بدو تولد تا حدود شش سالگی در زمانهای تعیینشده واکسن دریافت میکنند:
رعایت این تقویم بسیار مهم است، چرا که تأخیر در واکسیناسیون میتواند نوزاد را در معرض ابتلا به بیماریهای خطرناک قرار دهد.
واکسیناسیون در واقع تمرینی برای سیستم ایمنی است. بدن در برابر ورود ویروسها یا باکتریهای ضعیف یا غیرفعال موجود در واکسن، شروع به تولید پادتن میکند.
این پادتنها در بدن باقی میمانند و در صورت مواجهه واقعی با بیماری، از کودک محافظت خواهند کرد. بنابراین بروز علائمی مانند تب یا بیقراری پس از واکسن نشاندهنده فعالیت طبیعی سیستم ایمنی است و معمولاً جای نگرانی ندارد.
.
بیشتر نوزادان پس از تزریق واکسن تنها دچار عوارض خفیف و موقتی میشوند. از جمله:
این علائم غالباً ظرف ۲۴ تا ۷۲ ساعت برطرف میشوند. تنها در صورتی که تب بسیار بالا باشد یا علائم بیش از سه روز ادامه یابد، مراجعه به پزشک ضروری است.
مقاله مرتبط: راهکارهای کاهش ترس کودکان از آمپول
.
تب خفیف یکی از شایعترین عوارض پس از واکسیناسیون است. برای مدیریت آن، والدین میتوانند از استامینوفن کودکان (با دوز مناسب بر اساس وزن و سن نوزاد) استفاده کنند.
توجه داشته باشید که هرگز از آسپرین برای کاهش تب در کودکان استفاده نشود، زیرا میتواند خطر سندرم ری (Reye’s Syndrome) را افزایش دهد. برای اطمینان از دوز مناسب، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
.
استفاده از کمپرس سرد در ۲۴ ساعت اول: قرار دادن یک حوله یا پارچه تمیز و خنک (نه یخ) روی محل تزریق میتواند به کاهش تورم، قرمزی و درد کمک کند. حوله را هر چند دقیقه یکبار تعویض کنید تا دمای آن مناسب بماند.
استفاده از کمپرس گرم در ۲۴ ساعت دوم: پس از گذشت ۲۴ ساعت، استفاده از حوله گرم (با دمای ملایم) میتواند به بهبود گردش خون در محل تزریق و کاهش سفتی یا توده احتمالی کمک کند.
اجتناب از ماساژ شدید: محل تزریق را بهآرامی تمیز نگه دارید و از فشار یا ماساژ بیش از حد خودداری کنید، زیرا ممکن است باعث تحریک بیشتر شود.
.
تب یا بیقراری ممکن است باعث کاهش دریافت مایعات در نوزاد شود. برای جلوگیری از کمآبی، بهطور مرتب به نوزاد شیر مادر یا شیر خشک بدهید.
اگر نوزاد اشتهای کمی دارد، مقدار کمی مایعات را در دفعات بیشتر ارائه کنید. برای نوزادان بالای شش ماه که غذای کمکی دریافت میکنند، آب جوشیده سردشده نیز میتواند مفید باشد.
.
لباسهای گشاد و خنک به کاهش فشار روی محل تزریق کمک میکنند. لباسهای تنگ ممکن است باعث ناراحتی یا تحریک ناحیه تزریق شوند. همچنین، اطمینان حاصل کنید که نوزاد در محیطی با دمای مناسب قرار دارد تا از گرم شدن بیش از حد یا احساس سرما جلوگیری شود.
.
پس از واکسیناسیون، به مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه در مرکز درمانی بمانید تا در صورت بروز واکنش آلرژیک فوری (مانند آنافیلاکسی)، اقدامات لازم بهسرعت انجام شود. همچنین، در روزهای پس از تزریق، علائم نوزاد را بهدقت بررسی کنید.
در صورت مشاهده علائمی مانند تب بالا (بیش از ۳۸.۵ درجه)، تشنج، تنگی نفس، رنگپریدگی شدید یا بیحالی غیرعادی، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
.
نوزادان ممکن است به دلیل درد یا تب بیقرار شوند. در آغوش گرفتن، نوازش آرام و ایجاد محیطی آرام و کمصدا میتواند به کاهش استرس آنها کمک کند. همچنین، فعالیتهای آرامبخش مانند خواندن لالایی یا پخش موسیقی ملایم میتواند مؤثر باشد.
.
بعد از تزریق واکسن، نوزادان ممکن است دچار قرمزی، تورم، درد یا حساسیت محل تزریق شوند. کمپرس سرد یکی از روشهای ایمن برای کاهش این علائم است، اما باید با دقت بیشتری انجام شود.
نحوه انجام کمپرس سرد در نوزادان:
استفاده از حوله یا پارچه نازک: یخ یا پک سرد نباید مستقیم با پوست نوزاد تماس پیدا کند، زیرا باعث سوختگی پوست حساس او میشود.
مدت زمان کوتاه: کمپرس را ۵ تا ۱۰ دقیقه روی محل تزریق قرار دهید. میتوان در صورت نیاز، بعد از چند ساعت یک بار دیگر تکرار کرد، اما هر بار بیش از ۱۰ دقیقه نباشد.
توجه به واکنش نوزاد: اگر نوزاد گریه شدید، پوست رنگپریده شد یا علائم غیرعادی مشاهده شد، کمپرس را بلافاصله بردارید.
همراهی با روشهای تسکین دیگر: بغل گرفتن، شیر دادن یا ماساژ آرام محل تزریق میتواند به کاهش درد و آرامش نوزاد کمک کند.
نکته مهم: کمپرس سرد فقط برای کاهش علائم موضعی و درد کوتاهمدت است و جایگزین مراقبت پزشکی نیست. در صورت مشاهده تورم شدید، قرمزی بزرگ، تب بالا یا علائم غیرمعمول باید حتماً با پزشک تماس گرفت.
واکنش بدن نوزاد در سنین مختلف کمی متفاوت است. در واکسنهای دو و چهار ماهگی که چندین ترکیب بهطور همزمان تزریق میشوند، بیقراری و تب بیشتر دیده میشود.
در واکسن یکسالگی (MMR) نیز احتمال بروز بثورات پوستی یا تب چند روز پس از تزریق وجود دارد. والدین باید بدانند که این واکنشها طبیعی و گذرا هستند.
.
در شرایط زیر مراجعه فوری به پزشک ضروری است:
هرچند این موارد بسیار نادر هستند، اما آگاهی والدین از آنها اهمیت زیادی دارد.
.
کیفیت وسایل مصرفی پزشکی نقش تعیینکنندهای در ایمنی واکسیناسیون دارد. استفاده از سرنگهای استاندارد، سوزنهای استریل و ستهای تزریقی مطمئن باعث میشود روند واکسنزنی با کمترین درد و بیشترین ایمنی انجام گیرد.
در این میان، شرکتهایی مانند مینا سرنگ که از سال ۱۳۷۹ در زمینه تولید انواع سرنگ و تجهیزات پزشکی یکبارمصرف فعالیت میکنند، توانستهاند با بهرهگیری از فناوری روز، مواد اولیه مرغوب و رعایت استانداردهای بینالمللی، محصولاتی با کیفیت و قابل اعتماد به جامعه پزشکی عرضه کنند.
این کیفیت بالا، همراه با طراحی کاربردی و عرضه بهموقع، سبب شده است که فرآیند واکسیناسیون و مراقبتهای پس از آن برای والدین و نوزادان ایمنتر و مطمئنتر باشد.
برای کسب اطلاعات بیشتر و خرید انواع سرنگ با مشاوران ما تماس بگیرید.
.
پس از واکسن دو ماهگی، کنترل تب، شیردهی منظم، استفاده از لباس خنک و کمپرس سرد در ۲۴ ساعت اول توصیه میشود.
در ۲۴ ساعت اول کمپرس سرد ملایم مناسب است و پس از آن میتوان از کمپرس گرم برای کاهش درد و التهاب استفاده کرد.
برای کاهش تب، تنها از استامینوفن با دوز تجویز پزشک استفاده کنید و از مصرف آسپرین خودداری شود.
در واکسن شش ماهگی نیز مشابه دفعات قبل، کنترل تب، تغذیه کافی، استراحت و استفاده از کمپرس موضعی ضروری است.
