این ویروس با حمله به سلولهای سیستم ایمنی، بهویژه لنفوسیتهای CD4، توانایی بدن را برای مقابله با عفونتها و برخی بیماریها کاهش میدهد. اگرچه پیشرفتهای پزشکی در دهههای اخیر زندگی با HIV را قابل مدیریت کرده، اما آگاهی از راههای انتقال آن همچنان اهمیت حیاتی دارد. در ادامه مقاله، به شایعترین مسیرهای انتقال HIV می پردازیم.
.
ایدز (سندرم نقص ایمنی اکتسابی) مرحله پیشرفته عفونت ناشی از ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) است که سیستم ایمنی بدن را تضعیف میکند. این ویروس به سلولهای CD4 (نوعی گلبول سفید که نقش کلیدی در دفاع بدن دارند) حمله میکند و با کاهش تعداد آنها، بدن را در برابر عفونتها و برخی سرطانها آسیبپذیر میسازد.
بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی (WHO)، وقتی تعداد سلولهای CD4 به کمتر از 200 در هر میکرولیتر خون برسد یا فرد به بیماریهای خاصی مثل سارکوم کاپوسی مبتلا شود، تشخیص ایدز داده میشود. برخلاف تصور رایج، همه افراد مبتلا به HIV به ایدز مبتلا نمیشوند؛ با درمان ضد رتروویروسی (ART)، میتوان پیشرفت ویروس را متوقف کرد و فرد زندگی سالمی داشته باشد.
.
HIV از طریق مایعات خاص بدن مانند خون، مایع منی، ترشحات واژن و شیر مادر منتقل میشود و برای انتقال، باید این مایعات به جریان خون یا غشاهای مخاطی (مثل دهان، واژن یا رکتوم) فرد دیگر برسند.
شایعترین راههای انتقال شامل رابطه جنسی محافظتنشده (بهویژه مقعدی یا واژینال)، استفاده از سرنگهای مشترک آلوده، انتقال از مادر به جنین در دوران بارداری، زایمان یا شیردهی و تماس با خون آلوده (مثلاً از طریق ابزارهای غیراستریل) است.
مطالعات مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) نشان میدهد که احتمال انتقال در هر مواجهه به عواملی مثل بار ویروسی فرد مبتلا و وجود زخم یا التهاب بستگی دارد.
با این حال، ویروس از طریق تماسهای روزمره مثل دست دادن، بوسیدن معمولی یا اشتراک غذا منتقل نمیشود، زیرا خارج از بدن بهسرعت غیرفعال میشود.
خیر، ایدز به راحتی منتقل نمی شود و برخلاف ویروسهای تنفسی مثل آنفلوآنزا، از طریق هوا، آب یا تماس پوستی ساده قابل انتقال نیست.
این ویروس برای زنده ماندن و انتقال نیاز به محیط مرطوب و ورود مستقیم به جریان خون دارد؛ به همین دلیل، در شرایط عادی مثل استفاده از ظروف مشترک، نیش حشرات یا بزاق (بدون خون) خطری وجود ندارد.
با این حال، در موقعیتهای خاص مثل رابطه جنسی بدون کاندوم یا استفاده از سرنگ آلوده، انتقال میتواند بهسادگی رخ دهد؛ برای مثال، احتمال انتقال از طریق سرنگ مشترک تا 2.4% در هر تزریق است (طبق CDC).
استفاده از روشهای پیشگیری مثل کاندوم و سرنگ استریل، این ریسک را بهطور چشمگیری کاهش میدهد و نشان میدهد که با آگاهی و احتیاط، میتوان از انتقال آن جلوگیری کرد.
دلایل اصلی عدم انتقال آسان عبارتند از:
ضعیف بودن ویروس در محیط: ویروس HIV خارج از بدن انسان و در معرض هوا ظرف چند دقیقه از بین میرود.
سد دفاعی پوست: پوست سالم (بدون زخم باز) قویترین محافظ در برابر این ویروس است.
غلظت ویروس: مایعاتی مثل بزاق، اشک و عرق حاوی ویروس کافی برای انتقال بیماری نیستند.
بنابراین نگران نباشید؛ این بیماری از طریق معاشرتهای روزمره مثل دست دادن، بغل کردن، استخر یا ظروف غذا منتقل نخواهد شد.
.
یکی از اصلیترین راههای انتقال HIV، رابطه جنسی محافظتنشده است. این شامل روابط واژینال، مقعدی و در موارد نادرتر، دهانی میشود. ویروس از طریق تماس مایعات بدن فرد مبتلا با غشاهای مخاطی (مثل واژن، رکتوم یا دهان) یا زخمهای کوچک وارد جریان خون میشود.
.
تماس با خون آلوده یکی دیگر از راه های انتقال ایدز است. این مسیر شامل استفاده از ابزارهای غیراستریل (مثل تیغ یا سوزن تاتو)، انتقال خون آلوده یا تماس زخم باز با خون فرد مبتلا میشود.
انتقال HIV از مادر به جنین یا نوزاد میتواند در دوران بارداری، زایمان یا شیردهی رخ دهد. بدون مداخله پزشکی، احتمال انتقال از مادر به جنین بین 15% تا 45% است.
.
استفاده از سرنگهای مشترک و آلوده، بهویژه در میان مصرفکنندگان مواد مخدر تزریقی، یکی از خطرناکترین راههای انتقال HIV است. وقتی فرد مبتلا از سرنگ استفاده میکند، خون آلوده در آن باقی میماند و با تزریق بعدی، ویروس مستقیماً به جریان خون فرد دیگر منتقل میشود. CDC احتمال انتقال از این طریق را 0.63% تا 2.4% در هر تزریق تخمین زده است.
تحقیقات نشان میدهند HIV در سرنگ مرطوب و در دمای اتاق تا 42 روز زنده میماند، که خطر استفاده از سرنگهای رهاشده را بالا میبرد. در سال 2021، حدود 10% موارد جدید HIV در جهان به این روش نسبت داده شد.
برنامههای تبادل سرنگ در کشورهایی مثل استرالیا این آمار را تا 50% کاهش دادهاند. استفاده از سرنگ استریل و یکبارمصرف، همراه با آموزش، بهترین راه پیشگیری از این مسیر انتقال است.
.
وقتی فردی از سرنگ برای تزریق استفاده میکند، مقادیر میکروسکوپی خون در سرنگ باقی میماند. اگر فرد مبتلا به HIV باشد، این خون میتواند حامل ویروس باشد و با استفاده بعدی، مستقیماً به جریان خون فرد دیگر منتقل شود.
.
این جدول به خوبی نشان میدهد که وقتی میگوییم «به راحتی منتقل نمیشود»، منظورمان چیست چون اکثر درصدها زیر ۱٪ هستند.
در ادامه، جدول استاندارد بر اساس آمارهای CDC (مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا) را برایتان آماده کردهایم.
| روش انتقال (بدون کاندوم و درمان) | احتمال انتقال در هر بار تماس (تخمینی) | درصد خطر |
| تزریق خون آلوده | ۹ نفر از هر ۱۰ نفر | ۹۰٪ |
| تزریق مشترک مواد مخدر | ۶۳ نفر از هر ۱۰,۰۰۰ نفر | ۰.۶۳٪ |
| رابطه جنسی مقعدی (فرد مفعول) | ۱۳۸ نفر از هر ۱۰,۰۰۰ نفر | ۱.۳۸٪ |
| رابطه جنسی مقعدی (فرد فاعل) | ۱۱ نفر از هر ۱۰,۰۰۰ نفر | ۰.۱۱٪ |
| رابطه جنسی واژینال (زن) | ۸ نفر از هر ۱۰,۰۰۰ نفر | ۰.۰۸٪ |
| رابطه جنسی واژینال (مرد) | ۴ نفر از هر ۱۰,۰۰۰ نفر | ۰.۰۴٪ |
| رابطه جنسی دهانی (اورال) | بسیار کم (نزدیک به صفر) | ناچیز |
| بوسیدن، نیش پشه، استخر | صفر | ۰٪ |
اعداد “در هر بار تماس” هستند: توضیح دهید که این درصدها برای یک بار اتفاق افتادن است. مثلاً خطر ۰.۰۴٪ یعنی احتمال بسیار پایین است، اما صفر نیست و با تکرار رابطه، خطر بالا میرود.
شرایط بدون درمان: این آمار برای زمانی است که فرد مبتلا، دارو مصرف نمیکند. اگر فرد تحت درمان باشد و ویروس در خونش به حد غیرقابل تشخیص (Undetectable) رسیده باشد، طبق علم روز دنیا، احتمال انتقال جنسی صفر است (U=U).
قدرت مقایسه: به تفاوت ۹۰٪ (خون مستقیم) و ۰.۰۴٪ (رابطه جنسی) دقت کنید. این دقیقاً ثابت میکند که چرا میگوییم انتقال این ویروس نیازمند شرایط خاص است و مثل سرماخوردگی نیست.
برنامههای تبادل سرنگ در بسیاری از کشورها نشان دادهاند که دسترسی به سرنگهای استریل میتواند تا 50% موارد جدید ابتلا از این مسیر را کاهش دهد. آموزش و آگاهی نیز نقش مهمی در تغییر رفتار افراد در معرض خطر دارد.
.
.
توجه: این علائم در مرحله پیشرفته (ایدز) ظاهر میشوند. در عفونت اولیه HIV، علائم ممکن است شبیه سرماخوردگی (تب، گلودرد، خستگی) باشند و گاهی بدون علامت بمانند.
.
یکی از مهمترین راههای انتقال ویروس ایدز، استفاده از سرنگهای غیراستریل و آلوده است. پس از رابطه جنسی محافظتنشده، این روش در رتبه دوم شایعترین راههای ابتلا به این بیماری قرار دارد.
استفاده مشترک از سرنگ در میان مصرفکنندگان مواد مخدر تزریقی و حتی در محیطهای درمانی غیراستاندارد، خطر انتقال ویروس اچآیوی را بهشدت افزایش میدهد. در حالی که این راه انتقال کاملاً قابل پیشگیری است، اما همچنان بخش بزرگی از آمار ابتلا را به خود اختصاص داده است.
شرکت مینا سرنگ، با بیش از دو دهه تجربه در تولید تجهیزات پزشکی یکبار مصرف، نقش مهمی در کاهش خطرات ناشی از استفاده از سرنگهای غیراستریل دارد. این شرکت از سال ۱۳۷۹ فعالیت خود را آغاز کرده و با بهرهگیری از آخرین استانداردهای جهانی، انواع سرنگهای یکبار مصرف، ست سرم و سرسوزنهای استریل را تولید میکند.
محصولات مینا سرنگ، علاوه بر کیفیت بالا، در بستهبندیهای کاملاً بهداشتی و استریل عرضه میشوند که میتواند نقش قابل توجهی در کاهش آمار ابتلا به بیماریهای عفونی داشته باشد. استفاده از سرنگهای استاندارد و یکبار مصرف ایمنی فردی را تضمین میکند.
