دو بخش مهم و پرکاربرد خون، پلاسما (Plasma) و سرم (Serum) هستند که اغلب با هم اشتباه گرفته میشوند. در ادامه مقاله به توضیحات بیشتر میپردازیم.
.
پلاسما مایع زرد کمرنگی است که تقریباً ۵۵ درصد حجم خون کامل را تشکیل میدهد. زمانی که خون تازه از بدن گرفته شده اگر از مواد ضد انعقاد (مثل EDTA، هپارین یا سیترات) استفاده شود، میتوان از لخته شدن آن جلوگیری کرد. سپس با استفاده از سانتریفیوژ، سلولهای خونی تهنشین میشوند و مایع بالایی یعنی پلاسما جدا میشود.
پلاسما شامل بیش از ۹۰٪ آب است و بقیه آن را مواد زیر تشکیل میدهند:
پروتئینها(مثل آلبومین، فیبرینوژن، گلوبولینها)
الکترولیتها (سدیم، پتاسیم، کلسیم، بیکربنات و…)
هورمونها
مواد غذایی محلول
گازهای تنفسی مثل اکسیژن و دیاکسید کربن
مواد دفعی مثل اوره و کراتینین
یکی از ویژگیهای مهم پلاسما، حضور فاکتورهای انعقادی در آن است. این فاکتورها نقش حیاتی در فرآیند لخته شدن خون دارند و نبودشان میتواند منجر به خونریزیهای کنترلنشده شود.
.
سرم، در نگاه اول بسیار شبیه به پلاسما است: همان مایع زرد رنگ و شفاف. اما یک تفاوت کلیدی دارد: سرم فاقد عوامل انعقادی است. به بیان سادهتر، اگر اجازه دهیم خون بدون هیچ مادهای لخته شود، بعد از سانتریفیوژ کردن آن، سرم از لخته جدا میشود.
در سرم، دیگر خبری از فیبرینوژن و سایر پروتئینهای انعقادی نیست، چون آنها طی فرآیند لخته شدن مصرف شدهاند. اما سایر مواد مانند:
آلبومین
الکترولیتها
گلوکز
هورمونها
آنتیبادیها
در سرم همچنان وجود دارند.
سرم، نسبت به پلاسما، پاکتر در نظر گرفته میشود، چون هیچ افزودنی شیمیایی (مثل ضد انعقادها) ندارد و همین موضوع باعث میشود که در برخی آزمایشها، بهویژه آزمایشهای بیوشیمیایی و ایمنیشناسی، سرم گزینه مطلوبتری باشد.
خون باید بلافاصله پس از نمونهگیری با ماده ضد انعقاد ترکیب شود.
سپس نمونه سانتریفیوژ شده و پلاسما در قسمت بالایی جدا میشود.
این کار در عرض چند دقیقه انجام میشود.
باید صبر کنیم تا خون لخته شود (که بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد).
سپس نمونه سانتریفیوژ میشود تا سرم جدا شود.
بنابراین اگر زمان مهم باشد، پلاسما سریعتر آماده میشود. اما اگر هدف داشتن مایعی بدون هیچگونه ماده افزوده باشد، سرم انتخاب بهتری است.
.
وجود عوامل انعقادی: دارد
پروتئینهای موجود: فیبرینوژن، آلبومین، گلوبولینها
روش جداسازی: خون + ماده ضدانعقاد + سانتریفیوژ
کاربردها: آزمایشهای انعقادی، انتقال خون
زمان آمادهسازی: سریعتر
.
وجود عوامل انعقادی: ندارد
پروتئینهای موجود: خون → لخته شود → سانتریفیوژ
روش جداسازی: آلبومین، گلوبولینها
کاربردها: آزمایشهای بیوشیمی، ایمنی
زمان آمادهسازی: زمانبرتر (نیاز به لخته شدن)
.
.
آزمایش پلاسمای خون برای ارزیابی اجزای مایع خون، مانند پروتئینها، الکترولیتها، آنزیمها و سایر مواد شیمیایی، انجام میشود. این آزمایش به تشخیص بیماریهایی مانند اختلالات کبدی، کلیوی، دیابت، عفونتها یا مشکلات تغذیهای کمک میکند.
همچنین میتواند سطح گلوکز، کلسیم، سدیم و سایر مواد حیاتی را بررسی کرده و اطلاعاتی درباره عملکرد سیستم ایمنی یا وضعیت هیدراتاسیون بدن ارائه دهد. این آزمایش معمولاً با گرفتن نمونه خون و جداسازی پلاسما در آزمایشگاه انجام میشود.
.
در دنیای پزشکی، انتخاب بین پلاسما یا سرم فقط یک انتخاب ساده نیست، بلکه یک تصمیم استراتژیک و گاهی نجاتبخش است. چون هرکدام بسته به نوع آزمایش یا درمان، ویژگیهای خاص خودشان را دارند.
برای مثال، اگر بخواهیم آزمایشهای مرتبط با انعقاد خون انجام دهیم (مثل PT یا aPTT)، باید از پلاسما استفاده کنیم. چون فاکتورهای انعقادی در آن حفظ شدهاند و امکان بررسی فعالیتشان وجود دارد. اما اگر این فاکتورها در نمونه نباشند (مثل سرم)، دیگر نمیتوان میزان دقیق فعالیت آنها را سنجید.
از طرفی، برای آزمایشهایی مثل:
بررسی عملکرد کلیه (BUN، کراتینین)
عملکرد کبد (AST، ALT، بیلیروبین)
اندازهگیری قند خون، چربیها، هورمونها، آنتیبادیها
سرم گزینه ایدهآلتری است. چون هیچ ماده افزودنی یا فاکتور لختهکنندهای که ممکن است در نتیجه آزمایش اختلال ایجاد کند، در آن وجود ندارد.
.
گاهی اوقات در آزمایشگاهها، خطای کوچک در انتخاب نوع نمونه، منجر به نتایج غلط و حتی تشخیص نادرست بیماری میشود.
مثلاً اگر در آزمایش تشخیص تیروئید یا هورمونهای جنسی، از پلاسما استفاده شود و ضد انعقاد داخل آن با مواد آزمایش تداخل کند، ممکن است نتیجه به شدت نادرست شود.
پس پزشکان و کارشناسان آزمایشگاه باید بدانند که برای هر تست مشخص، باید از کدام نوع مایع خونی استفاده کنند. این موضوع فقط مربوط به دقت علمی نیست؛ بلکه ارتباط مستقیم با سلامت بیمار دارد.
.
هر دو مایع در شرایط مناسب، قابل نگهداری هستند. اما پلاسما چون میتواند منجمد شود (مثلاً به شکل Fresh Frozen Plasma یا FFP)، قابلیت نگهداری بلندمدت بیشتری دارد.
این شکل از پلاسما حتی در بانک خونها نگهداری میشود و در شرایط اورژانسی برای بیماران دچار خونریزی شدید مورد استفاده قرار میگیرد.
سرم هم اگر بلافاصله پس از سانتریفیوژ و جداسازی، در دمای پایین (۲ تا ۸ درجه) نگهداری شود، برای چند روز پایدار باقی میماند. اما معمولاً در شرایط خیلی حساس یا برای نگهداریهای طولانی، پلاسما گزینه امنتری محسوب میشود.
.
شرکتهایی مثل میناسرنگ با درک دقیق نیازهای آزمایشگاهی و پزشکی، اقدام به طراحی و تولید سرنگها و تجهیزات مصرفی با استانداردهای بالا کردهاند.
تولید سرنگهایی که بتوانند هم برای جمعآوری پلاسما (با استفاده از ضد انعقاد) و هم برای نمونهگیری سرم مورد استفاده قرار گیرند، نیاز به دقت، تجربه و رعایت استانداردهای کیفی بالا دارد—که در شرکت میناسرنگ با تکیه بر فناوری روز و نیروی متخصص تحقق یافته است.
برای خرید انواع سرنگ ، قیمت ست سرم و کسب اطلاعات بیشتر به فروشگاه سایت میناسرنگ مراجعه کرده یا با مشاوران ما تمس بگیرید.
