واکسن ب ث ژ کجا تزریق می شود؟
واکسن ب ث ژ (BCG) معمولاً در قسمت بالای بازوی چپ تزریق میشود. این تزریق به صورت داخل جلدی (زیر پوستی) انجام میگیرد و در ایران، تنها یک بار در بدو تولد به نوزادان زده میشود.
واکسن ب ث ژ (BCG) یکی از مهمترین واکسنهایی است که برای پیشگیری از بیماری سل (TB) استفاده میشود.
این واکسن که بیش از 70 سال است در ایران تزریق میشود، نقش مهمی در محافظت از کودکان در برابر انواع شدید بیماری سل، مانند مننژیت سلی، دارد. اما سؤالی که بسیاری از والدین و افراد ممکن است داشته باشند این است: واکسن ب ث ژ کجا و چگونه تزریق میشود؟ در ادامه این مطلب به توضیحات بیشتر در این مورد میپردازیم.
.
واکسن ب ث ژ چیست؟
واکسن ب ث ژ (BCG – Bacillus Calmette-Guérin) یکی از واکسنهای پایه نوزادی است که نقش مهمی در پیشگیری از بیماری سل (Tuberculosis) دارد. این واکسن از باکتری زنده اما ضعیفشده مایکوباکتریوم بویس ساخته شده است. تزریق آن باعث نمیشود فرد به سل مبتلا شود، بلکه سیستم ایمنی بدن را برای مقابله با این بیماری آماده میکند.
طبق آمار جهانی، واکسن ب ث ژ میتواند بین ۷۰ تا ۸۰ درصد از ابتلا به سلهای شدید مثل مننژیت سلی در کودکان جلوگیری کند. به همین دلیل است که در ایران و بسیاری از کشورها، این واکسن بخشی جداییناپذیر از برنامه واکسیناسیون نوزادان به شمار میرود.
واکسن ب ث ژ در چه سنی زده میشود؟
طبق برنامه واکسیناسیون کشوری، بهترین زمان تزریق واکسن ب ث ژ بدون تأخیر و در بدو تولد است.
- اگر نوزادی در بدو تولد واکسن نزند، امکان تزریق تا قبل از یکسالگی وجود دارد.
- بعد از یکسالگی، اثربخشی واکسن بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد و در بیشتر موارد تزریق آن توصیه نمیشود.

واکسن ب ث ژ نوزاد
واکسن بثژ (BCG) واکسنی زندهضعیفشده است که با هدف پیشگیری از انواع شدید بیماری سل در نوزادان، از جمله سل منتشر و مننژیت سلی، استفاده میشود. این واکسن معمولاً در بدو تولد و در بازوی چپ تزریق میشود.
پس از تزریق، ایجاد یک برجستگی کوچک پوستی و در نهایت باقی ماندن یک اسکار سطحی، واکنشی طبیعی و مورد انتظار است. واکسن بثژ عموماً نیاز به دوز یادآور ندارد و ایمنی طولانیمدتی ایجاد میکند. واکنشهای خفیف موضعی در محل تزریق طبیعی هستند، اما در صورت بروز عفونت شدید محل تزریق، تب پایدار یا بزرگ شدن غیرطبیعی غدد لنفاوی زیر بغل، ارزیابی پزشکی توصیه میشود.
این واکسن نقش مهمی در کاهش بروز و شدت موارد خطرناک سل در دوران کودکی دارد.
.
واکسن ب ث ژ کجا تزریق میشود؟
این واکسن برخلاف بسیاری از واکسنها که به صورت عضلانی یا زیرجلدی تزریق میشوند، داخل جلدی (Intradermal) تزریق میشود.
- محل تزریق: قسمت بالایی بازوی چپ، در سطح خارجی بازو
- مقدار تزریق: حدود 0.05 میلیلیتر (سیسی) برای نوزادان
- نکته مهم: پس از تزریق، یک برجستگی کوچک شبیه تاول (پاپول) روی پوست دیده میشود که نشاندهنده صحیح بودن تزریق است.
.
چرا واکسن ب ث ژ در بازوی چپ تزریق میشود؟
انتخاب بازوی چپ برای تزریق این واکسن دلایل علمی و عملی دارد:
- استانداردسازی جهانی: با تزریق در یک محل مشخص، پیگیری وضعیت واکسن در افراد راحتتر میشود.
- قابلیت مشاهده آسان: واکسن معمولاً باعث ایجاد یک زخم کوچک میشود. محل بازوی چپ برای بررسی و مشاهده آن ایدهآل است.
- کاهش ناراحتی کودک: چون اکثر افراد راستدست هستند، انتخاب بازوی چپ مانع ایجاد اختلال در کارهای روزمره میشود.
- جلوگیری از تداخل با سایر واکسنها: سایر واکسنها معمولاً در ران یا بازوی دیگر تزریق میشوند تا واکنشهای پوستی یا التهابی با هم تداخل پیدا نکنند.
.
آیا جای واکسن BCGباقی میماند؟
بله. پس از تزریق، معمولاً یک واکنش پوستی رخ میدهد که در ابتدا شبیه تاول است و سپس به یک زخم کوچک تبدیل میشود. بعد از چند ماه این زخم بهبود یافته اما جای آن (اسکار) ممکن است تا بزرگسالی باقی بماند.
- باقیماندن جای واکسن طبیعی است و نشاندهنده اثربخشی آن است.
- اگر جای واکسن باقی نماند هم به معنای بیاثر بودن آن نیست؛ تنها واکنش پوستی در افراد متفاوت است.
.
واکسن ب ث ژ چند بار تزریق میشود؟
واکسن BCG (بثژ) برای پیشگیری از سل معمولاً یکبار تزریق میشود و در بیشتر کشورها این تزریق در نوزادی (معمولاً در روزهای اول یا هفتههای اول تولد) انجام میگیرد.
-
در برخی کشورها، اگر فرد واکسینه نشده و بالغ است، گاهی بررسی واکنش پوستی یا آزمایش PPD انجام میشود و در صورت نیاز میتوان تزریق مجدد انجام داد، اما بهطور استاندارد یک بار کافی است.
-
این واکسن معمولاً تزریق زیرجلدی یا عضلانی سطحی در بازو یا شانهٔ سمت راست انجام میشود.
.
عوارض واکسن ب ث ژ
واکسن ب ث ژ معمولاً عارضه جدی ایجاد نمیکند. شایعترین عوارض واکسن BCG عبارتند از:
- قرمزی و تورم خفیف محل تزریق
- درد ملایم در بازو
- تشکیل آبسه کوچک یا تورم غدد لنفاوی نزدیک محل تزریق (در موارد نادر)
- در برخی نوزادان، تب خفیف
عوارض شدید مثل واکنش آلرژیک بسیار نادر هستند و در مراکز واکسیناسیون امکان مدیریت سریع آنها وجود دارد.
.
چه کسانی نباید واکسن ب ث ژ دریافت کنند؟
این واکسن برای همه افراد مناسب نیست. گروههایی که تزریق آن برایشان ممنوع است:
- نوزادان با نقص ایمنی مادرزادی یا خانوادگی
- نوزادانی که مادر مبتلا به HIV است و وضعیت ابتلای نوزاد مشخص نشده
- کودکانی که قبلاً سل داشته یا تحت درمان سل هستند
- افراد تحت درمان بیماریهای سرطانی یا داروهای تضعیفکننده سیستم ایمنی
- زنان باردار

نقش ابزار تزریق باکیفیت در تزریق واکسن ب ث ژ
دقت و ایمنی در تزریق این واکسن اهمیت بسیار بالایی دارد. به همین دلیل استفاده از سرنگها و سرسوزنهای استاندارد و یکبارمصرف از الزامات کار است.
شرکت مینا سرنگ به عنوان یکی از تولیدکنندگان معتبر در ایران، انواع سرنگ یکبارمصرف، سرسوزنهای باکیفیت و ست سرم را تولید میکند که مورد استفاده مراکز درمانی و بیمارستانها قرار میگیرند. استفاده از محصولات استاندارد در تزریق واکسنهایی مانند ب ث ژ، نهتنها ایمنی نوزادان را تضمین میکند بلکه احتمال عوارض ناشی از تزریق غیراصولی را هم کاهش میدهد.
.
تولیدکننده ابزار تزریق
شرکت مینا سرنگ رودسر از سال ۱۳۷۹ فعالیت خود را در زمینه تولید انواع سرنگ و سرسوزن یکبارمصرف پزشکی آغاز کرده و امروز با بهرهگیری از فناوری روز دنیا و مواد اولیه مرغوب، یکی از برندهای معتبر در حوزه تجهیزات پزشکی کشور به شمار میرود.
کیفیت بالا، طراحی استاندارد و بستهبندی حرفهای، تحویل سریع و قیمت رقابتی از ویژگیهایی است که محصولات مینا سرنگ را به انتخابی مطمئن برای مراکز درمانی و جامعه پزشکی تبدیل کرده است.
این شرکت با دریافت استاندارد بینالمللی ISO 13485:2016 و پایبندی به اصول مدیریت کیفیت، همواره در تلاش است تا نقشی مؤثر در ارتقای سلامت جامعه ایفا کند و علاوه بر بازار داخلی، حضور در بازارهای بینالمللی را نیز در چشمانداز خود داشته باشد.
برای خرید سرنگ به بخش فروشگاه سایت مراجعه کرده یا با مشاوران ما تماس بگیرید.
پرسشهای پرتکرار درباره واکسن ب ث ژ
آیا واکسن ب ث ژ فقط یک بار تزریق میشود؟
بله. این واکسن در ایران فقط یکبار و معمولاً در بدو تولد تزریق میشود و نیازی به تکرار ندارد.
اگر جای واکسن خیلی چرکی یا ملتهب شد چه کنیم؟
در بیشتر موارد طبیعی است، اما اگر التهاب یا عفونت شدید بود، بهتر است به پزشک اطفال مراجعه کنید.
آیا تزریق این واکسن دردناک است؟
از آنجا که مقدار ماده تزریقشده کم است، درد زیادی ایجاد نمیکند و تنها کمی سوزش یا تورم دارد.
واکسن ب ث ژ مخفف چیست؟
واکسن ب ث ژ مخفف Bacillus Calmette-Guérin است. این نام از دو دانشمند فرانسوی، آلبر کالمت (Albert Calmette) و کامیل گرن (Camille Guérin)، گرفته شده که این واکسن را در اوایل قرن بیستم برای پیشگیری از بیماری سل (TB) توسعه دادند.
- زمان انتشار: 4 ماه پیش