به طور کلی، سرمتراپی زمانی ضرورت مییابد که بدن با کمآبی شدید یا از دست دادن حجم قابلتوجهی از مایعات مواجه باشد؛ این وضعیت ممکن است در پی بیماریهایی نظیر اسهال، استفراغ، سوختگی، یا خونریزی رخ دهد، یا در مواردی که نیاز به تأثیر سریع دارو وجود دارد. همچنین، در شرایطی که بیمار قادر به مصرف خوراکی مایعات و دارو نباشد یا همکاری لازم را نداشته باشد، استفاده از سرمتراپی میتواند راهکار مناسبی باشد.
سرم تراپی که به آن سرم درمانی نیز می گویند، یکی از روشهای پرکاربرد و حیاتی در پزشکی مدرن است که میتواند در شرایط مختلف به بهبود سلامت و بازیابی تعادل بدن کمک کند.
این روش، که شامل تزریق مایعات، الکترولیتها یا داروها به داخل رگها میشود، بهویژه در موقعیتهایی که بدن با کمبود مایعات یا نیاز به درمان سریع مواجه است، نقش کلیدی ایفا میکند. اما چه زمانی بدن ما به سرم تراپی نیاز دارد؟ در ادامه این مطلب، به توضیحات بیشتر برای این موضوع می پردازیم.
.
سرم تراپی یا تزریق وریدی (IV Therapy) به معنای وارد کردن مایعات خاص، مانند محلولهای نمکی، قندی یا ترکیبی از الکترولیتها، به داخل رگها از طریق آنژیوکت یا سوزن وریدی است.
این روش به بدن امکان میدهد تا بهسرعت مایعات، الکترولیتها یا داروهای موردنیاز را دریافت کند. برخلاف مصرف خوراکی که نیاز به زمان برای جذب در دستگاه گوارش دارد، سرم تراپی مواد را مستقیماً به جریان خون منتقل میکند و اثربخشی فوری ایجاد میکند.
سرمها معمولاً شامل ترکیباتی مانند سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و گلوکز هستند که برای حفظ تعادل مایعات و الکترولیتهای بدن ضروریاند. نوع سرم و ترکیبات آن بسته به نیاز بیمار توسط پزشک تعیین میشود. برای مثال، سرم سالین 0.9% برای جبران کمآبی استفاده میشود، درحالیکه سرمهای حاوی گلوکز ممکن است برای تأمین انرژی در بیماران با ضعف عمومی به کار روند.
سرم تراپی نهتنها در بیمارستانها، بلکه در منزل و حتی در کلینیکهای تخصصی نیز انجام میشود. این روش به دلیل انعطافپذیری و توانایی آن در پاسخگویی به نیازهای مختلف، از درمانهای اورژانسی گرفته تا ریکاوری پس از ورزش، محبوبیت زیادی پیدا کرده است.
بدن انسان حدود 60 تا 75 درصد از آب تشکیل شده است که بخش عمده آن در سلولها، رگهای خونی و فضای بینسلولی قرار دارد. این مایعات برای عملکرد صحیح اندامها، تنظیم دمای بدن، انتقال مواد مغذی و دفع مواد زائد ضروریاند.
عواملی مانند بیماری، آسیب، یا شرایط محیطی میتوانند این تعادل را به هم بزنند و نیاز به سرم تراپی را ایجاد کنند. در ادامه، به بررسی شرایطی میپردازیم که سرم تراپی را ضروری میکنند.
.
کمآبی یا دهیدراسیون زمانی رخ میدهد که بدن مایعات بیشتری از دست بدهد یا دریافت نکند. این حالت میتواند ناشی از موارد زیر باشد:
اسهال و استفراغ: بیماریهایی مانند گاستروانتریت یا مسمومیت غذایی باعث از دست رفتن سریع آب و الکترولیتها میشوند.
تعریق بیشازحد: ورزشهای سنگین، گرمای شدید یا فعالیت در محیطهای گرم میتواند به کمآبی منجر شود.
تب بالا: تب باعث افزایش تعریق و از دست رفتن مایعات میشود.
کاهش مصرف مایعات: در برخی موارد، مانند بیماری یا عدم دسترسی به آب، بدن مایعات کافی دریافت نمیکند.
سرم تراپی در این شرایط با تزریق سرمهای ایزوتونیک (مانند سالین 0.9%) به سرعت حجم مایعات بدن را بازمیگرداند و از عوارضی مانند افت فشار خون، سرگیجه یا آسیب به کلیهها جلوگیری میکند.
بیماریهای گوارشی مانند التهاب معده و روده یا مسمومیت غذایی میتوانند باعث از دست رفتن سریع مایعات و الکترولیتها شوند. این حالت بهویژه در کودکان و سالمندان خطرناک است، زیرا بدن آنها به تغییرات سریع حساستر است.
سرم تراپی در این موارد به جبران سدیم، پتاسیم و سایر الکترولیتهای ازدسترفته کمک میکند و از عوارض جدی مانند شوک هیپوولمیک (کاهش حجم خون) پیشگیری میکند.
.
خونریزی ناشی از جراحات، جراحی یا تروما و همچنین سوختگیهای گسترده میتوانند حجم مایعات بدن را به شدت کاهش دهند. در این شرایط، سرم تراپی برای حفظ فشار خون و حمایت از عملکرد اندامهای حیاتی مانند قلب و کلیهها ضروری است.
سرمهای کریستالوئیدی (مانند سالین یا رینگر لاکتات) معمولاً در این موارد استفاده میشوند.
.
برخی بیماران به دلیل ناتوانی در مصرف خوراکی داروها یا مواد مغذی به سرم تراپی نیاز دارند. این موارد شامل:
بیماران بستری: بیمارانی که در حالت بیهوشی یا کما هستند یا مشکلات گوارشی شدید دارند.
شیمیدرمانی یا آنتیبیوتیکها: سرمها میتوانند بهعنوان حامل داروهای خاص عمل کنند.
تغذیه وریدی (TPN): در بیمارانی که نمیتوانند غذا بخورند، سرمهای حاوی مواد مغذی برای تأمین کالری و مواد ضروری استفاده میشوند.
.
سرم تراپی در سالهای اخیر بهعنوان روشی برای ریکاوری سریع و تقویت عمومی بدن محبوبیت پیدا کرده است. ورزشکاران، افرادی با خستگی مزمن یا بیمارانی که به دلیل بیماریهای طولانیمدت دچار ضعف شدهاند، میتوانند از سرمهای حاوی ویتامینها (مانند ویتامین C یا B12) یا الکترولیتها برای بهبود انرژی و سلامت کلی بهره ببرند. این نوع سرم تراپی گاهی بهعنوان “ویتامین درمانی وریدی” شناخته میشود.
سرمها بر اساس ترکیبات و کاربردشان به انواع مختلفی تقسیم میشوند. انتخاب نوع سرم به نیاز بیمار و تشخیص پزشک بستگی دارد. رایجترین انواع سرم عبارتاند از:
سرم سالین 0.9% (ایزوتونیک): برای جبران کمآبی و حفظ تعادل الکترولیتها.
سرم دکستروز (قندی): برای تأمین انرژی، بهویژه در بیمارانی که نمیتوانند غذا بخورند.
سرم رینگر لاکتات: حاوی الکترولیتهای متعدد برای شرایط پیچیدهتر مانند سوختگی یا شوک.
سرمهای حاوی ویتامین یا دارو: برای تقویت سیستم ایمنی یا درمان بیماریهای خاص.
هر نوع سرم کاربرد خاص خود را دارد و استفاده نادرست از آن میتواند عوارضی مانند عدم تعادل الکترولیتها یا اضافهبار مایعات را به دنبال داشته باشد. به همین دلیل، سرم تراپی باید تحت نظر پزشک یا پرستار مجرب انجام شود.
شاید بخوانید: مراقبت بعد از تزریق سرم
.
سرم تراپی یک روش پزشکی است که نیازمند رعایت استانداردهای بهداشتی و تکنیکی است. مراحل انجام آن شامل موارد زیر است:
آمادهسازی تجهیزات: تمامی تجهیزات، از جمله سرنگ، آنژیوکت و ست سرم، باید استریل باشند. پرستار باید دستها را با آب و صابون بشوید و از دستکش و ماسک استفاده کند.
انتخاب ورید مناسب: وریدهای سطحی در دست یا بازو معمولاً برای تزریق انتخاب میشوند. محل تزریق با الکل یا پد الکلی ضدعفونی میشود.
تزریق آنژیوکت: سوزن با زاویه 10 تا 30 درجه وارد ورید میشود. پس از مشاهده بازگشت خون (نشانه ورود صحیح به ورید)، آنژیوکت با چسب ثابت میشود.
تنظیم سرعت تزریق: سرعت تزریق سرم با توجه به شرایط بیمار تنظیم میشود تا از اضافهبار مایعات جلوگیری شود.
نظارت بر بیمار: در طول سرم تراپی، بیمار از نظر علائم غیرعادی مانند درد، تورم یا واکنشهای حساسیتی تحت نظر قرار میگیرد.
.
یکی از پیشرفتهای اخیر در حوزه سلامت، امکان انجام سرم تراپی در منزل است. این روش برای بیمارانی که تحرک محدودی دارند، در بیمارستان بستری نیستند یا ترجیح میدهند در محیطی آرام درمان شوند، بسیار مناسب است.
بااینحال، سرم تراپی در منزل نیازمند رعایت استانداردهای بهداشتی و استفاده از تجهیزات باکیفیت است. پرستاران آموزشدیده و ستهای سرم استاندارد میتوانند ایمنی و اثربخشی این فرآیند را تضمین کنند.
اگرچه سرم تراپی معمولاً ایمن است، اما ممکن است با عوارضی همراه باشد. برخی از این عوارض عبارتاند از:
عفونت در محل تزریق: استفاده از تجهیزات غیراستریل یا عدم رعایت بهداشت میتواند باعث عفونت شود.
ترومبوفلبیت (التهاب ورید): تزریق نادرست یا طولانیمدت میتواند به ورید آسیب بزند.
اضافهبار مایعات: تزریق بیشازحد مایعات میتواند به قلب یا ریهها فشار وارد کند.
واکنشهای حساسیتی: برخی بیماران ممکن است به ترکیبات سرم حساسیت نشان دهند.
برای پیشگیری از این عوارض، باید سرم تراپی توسط افراد آموزشدیده و با تجهیزات باکیفیت انجام شود. همچنین، نظارت پزشکی و انتخاب سرم مناسب اهمیت زیادی دارد.
.
کیفیت تجهیزات پزشکی، بهویژه سرنگها و ستهای سرم، نقش تعیینکنندهای در سرم تراپی ایمن دارد. استفاده از محصولات غیراستاندارد میتواند خطر عفونت، نشت مایعات یا آسیب به رگ را افزایش دهد.
شرکت میناسرنگ، با بیش از دو دهه تجربه در تولید سرنگهای یکبارمصرف و ستهای سرم با استانداردهای جهانی، یکی از پیشگامان این حوزه در ایران است. محصولات میناسرنگ با بهرهگیری از مواد اولیه مرغوب، فناوری پیشرفته و طراحی ارگونومیک، ایمنی و راحتی را برای بیماران و کادر درمان تضمین میکنند.
برای خرید ست سرم استاندارد و دریافت اطلاعات بیشتر به بهش فروشگاه سایت مراجعه کرده یا با مشاوران ما تماس بگیرید.
