تزریق یکی از روشهای رایج و مؤثر در رساندن دارو یا مایعات درمانی به بدن انسان است. این روش معمولاً در شرایطی به کار میرود که مصرف خوراکی دارو ممکن نیست، اثرگذاری سریع مورد نیاز است یا باید دارو مستقیماً به ناحیهای خاص از بدن منتقل شود.
به زبان ساده، تزریق فرآیندی است که طی آن، ماده دارویی از طریق سوزن به بدن وارد میشود؛ این ماده میتواند درون رگ، عضله، زیر پوست، یا حتی در مغز استخوان یا فضای داخلی مفاصل تزریق شود.
تزریقات به وسیله انواع سرنگ لوئرلاک، سرنگ انسولین، سرنگ لوئراسلیپ، ست سرم، اسکالپ وین و… انجام میشوند.
.
ناتوانی بیمار در بلع یا گوارش دارو
نیاز به جذب سریع دارو در شرایط اورژانسی
داروهایی که در دستگاه گوارش تخریب میشوند (مانند انسولین)
هدفگذاری بافت خاص (مثلاً عضله یا مفصل)
نیاز به دوز دقیق و کنترلشده
در ادامه به معرفی انواع تزریقات می پردازیم:
در این نوع تزریق، دارو به لایه چربی زیر پوست و بالای عضله تزریق میشود. این روش جذب آهستهتری دارد و برای داروهایی که نیاز به آزادسازی تدریجی دارند (مثل انسولین، هپارین و برخی واکسنها) استفاده میشود. نواحی رایج برای تزریق زیرجلدی شامل پشت بازو، شکم (حدود ۵ سانتیمتر دور ناف) و ران است.
برای انجام این تزریق معمولاً از سوزنهای کوتاهتری استفاده میشود و بیمار میتواند با آموزش صحیح، خودش در منزل تزریق را انجام دهد.
مطلب تکمیلی: تزریق زیرجلدی چیست؟
.
در تزریق عضلانی، دارو بهطور مستقیم وارد عضله میشود. این روش جذب سریعتری نسبت به تزریق زیرجلدی دارد و برای داروهایی مناسب است که در صورت مصرف خوراکی تجزیه میشوند یا جذب ضعیفی دارند.
نواحی معمول تزریق عضلانی شامل عضله دلتوئید (بازو)، عضله گلوتئال (باسن) و عضله واستوس لترالیس (کنار ران) هستند. این نوع تزریق معمولاً کمی دردناکتر است اما دارو سریعتر وارد جریان خون میشود.
مطلب تکمیلی: تزریق عضلانی چیست؟
.
در این روش، دارو مستقیماً به داخل سیاهرگ تزریق میشود و جذب آن بهسرعت و تقریباً فوری است. تزریق وریدی برای داروهایی که باید اثر سریع داشته باشند (مثل داروهای ضد درد شدید، آنتیبیوتیکها یا داروهای احیا در اورژانس) بسیار مؤثر است.
این تزریق باید توسط پرسنل درمانی مجرب انجام شود، چرا که ورود اشتباه دارو به بافت اطراف رگ میتواند عوارض جدی به همراه داشته باشد. معمولاً از رگهای دست یا ساعد برای این تزریق استفاده میشود.
مقاله مرتبط: تزریق عضلانی یا وریدی؟
.
این نوع تزریق نسبتاً پیشرفتهتر و حساستر است و دارو مستقیماً به فضای بین پردههای مننژ اطراف نخاع (معمولاً ناحیه کمری) وارد میشود. این روش برای داروهایی مانند بیحسکنندههای نخاعی (در بیهوشی اسپاینال)، داروهای شیمیدرمانی یا درمان مننژیت کاربرد دارد.
انجام این نوع تزریق نیاز به تخصص بالا دارد و باید در محیط کاملاً استریل و توسط پزشک مجرب انجام شود. چون دارو مستقیماً وارد مایع مغزی-نخاعی میشود، اثرگذاری آن بسیار سریع و مستقیم است.
.
این روش شامل تزریق دارو به لایه سطحی پوست است. در این روش میزان جذب بسیار آهسته است و اغلب در مواردی استفاده میشود که پاسخ موضعی بدن مورد نظر باشد، نه جذب دارو در کل بدن.
انجام تستهای حساسیت یا آلرژی
غربالگری سل با تست مانتو
برخی واکسنهای خاص (مانند Fluzone ID)
سطح داخلی ساعد
بالای کتف
در شرایط اورژانسی که دسترسی به رگها ممکن نیست (مانند شوک یا ایست قلبی)، تزریق به مغز استخوان یکی از راههای مؤثر است. در این روش دارو وارد سیستم گردش خون از طریق مغز استخوان میشود که منبع غنی از رگهای خونی است.
آسیبهای شدید مانند تصادف یا سوختگی
مسمومیت شدید
شوک سپتیک
ایست قلبی
مصرف بیش از حد دارو
استخوان درشتنی (ساق پا)
استخوان بازو
استخوان ران
.
علاوه بر روشهای رایج، انواع خاصی از تزریق وجود دارند که بسته به محل یا هدف درمانی مورد استفاده قرار میگیرند:
وارد کردن دارو (معمولاً ضد التهاب یا بیحسی) به فضای مفصلی برای درمان آرتروز یا آسیبهای مفصلی.
تزریق به بافت نرم اطراف مفصل، کاربرد در درمان دردهای التهابی مانند بورسیت.
برای درمان بیشفعالی مثانه یا برخی بیماریهای ادراری.
تزریق مستقیم به زجاجیه چشم در درمان بیماریهایی مثل دژنراسیون ماکولا یا رتینوپاتی دیابتی.
وارد کردن دارو به حفره شکمی، اغلب در درمان سرطانهای پیشرفته.
در شرایط اضطراری مانند ایست قلبی شدید، دارو مستقیماً به عضله قلب تزریق میشود.
تزریق دارو در ریشه آلت برای درمان اختلال نعوظ در موارد خاص.
در انجام تزریق رعایت اصول بهداشتی و ایمنی بسیار مهم است. موارد زیر باید همیشه مد نظر قرار گیرد:
بررسی حساسیتهای دارویی بیمار
تطبیق دقیق دارو با نسخه پزشک (نام دارو، دوز، زمان)
استفاده از سوزن استریل و مناسب با نوع تزریق
بررسی محل تزریق برای وجود زخم، التهاب یا عفونت
عدم تزریق در محل کبود، برآمده یا دارای خال
تعویض محل تزریق در صورت تزریقات مکرر
ضدعفونی مناسب قبل و بعد از تزریق
.
انتخاب مناسب سرنگ و سرسوزن به فاکتورهایی چون نوع تزریق، محل تزریق، سن و وضعیت فیزیکی بیمار بستگی دارد.
| نوع تزریق | طول سوزن | ضخامت (Gauge) | توضیحات |
|---|---|---|---|
| زیرجلدی | 8-16 میلیمتر | 25-30 | سوزن نازک و کوتاه |
| عضلانی | 25-38 میلیمتر | 20-25 | سوزن بلندتر و ضخیمتر |
| وریدی | 19-25 میلیمتر | 18-25 | سوزن یا کاتتر انعطافپذیر |
| داخل جلدی | 8-13 میلیمتر | 26-30 | سوزن بسیار نازک برای تزریق سطحی |
.
با توجه به نوع تزریق، نقاط مختلفی از بدن برای دارورسانی انتخاب میشود. شناخت این نواحی به پیشگیری از آسیب به اعصاب یا عروق و جذب بهتر دارو کمک میکند.
زیرجلدی: شکم، ران، پشت بازو
عضلانی: باسن، بازو، ران
وریدی: ساعد، آرنج، پشت دست
جلدی: سطح داخلی ساعد
استخوانی: استخوان درشتنی (تیبیا)
.
هر بار که پوست سوراخ میشود، احتمال ورود میکروبها وجود دارد. استفاده از تجهیزات استریل، ضدعفونی پوست و رعایت بهداشت محیط، احتمال بروز عفونت را به حداقل میرساند.
واکنشهای آلرژیک، که از قرمزی خفیف تا آنافیلاکسی تهدیدکننده زندگی را شامل میشود، از جمله عوارض احتمالی هستند. همیشه بهتر است سابقه دارویی و آلرژی بیمار پیش از تزریق بررسی شود.
در صورت تزریق نادرست به محل اشتباه، احتمال آسیب به عصب، عضله یا بافت زیرجلدی وجود دارد. استفاده از تکنیکهای صحیح و سرنگهای مناسب این خطر را کاهش میدهد.
.
برای تزریق درست، داشتن سرنگ، سرسوزن و تجهیزات تزریقی باکیفیت، استریل و یکبار مصرف اهمیت حیاتی دارد؛ چرا که استفاده از محصولات غیراستاندارد نهتنها دقت تزریق را کاهش میدهد، بلکه میتواند سلامت بیمار را نیز به خطر بیندازد.
شرکت مینا سرنگ با بیش از 1۰ سال سابقه درخشان در تولید انواع سرنگ، سرسوزن، ست سرم، ست خون و سایر تجهیزات یکبار مصرف پزشکی، توانسته با بهرهگیری از ماشینآلات تمام اتوماتیک، محیط تولید کاملاً استریل و مواد اولیه مرغوب، محصولات خود را مطابق با استانداردهای بینالمللی ISO و CE به بازار عرضه کند.
